Kamus Bahasa Cirebon: “Bab Kecap/Ejaan kata” Jadi Kunci Standarisasi Penulisan dan Pelestarian Bahasa Daerah

 


 

Cirebon — Upaya pelestarian Bahasa Cirebon terus diperkuat melalui pengembangan kamus, khususnya pada bagian bab kecap/ejaan. Bagian ini dinilai krusial karena menjadi pedoman utama dalam penulisan kata, pengucapan, serta standarisasi bahasa di tengah keragaman dialek lokal.

Sebagai jurnalis internasional yang mengikuti perkembangan linguistik daerah, pembahasan bab kecap/ejaan menunjukkan langkah konkret dalam menjaga konsistensi penggunaan Bahasa Cirebon di era modern.

Apa Itu “Bab Kecap/Ejaan”?

Dalam struktur kamus Bahasa Cirebon, bab kecap merujuk pada kosakata, sementara ejaan berkaitan dengan aturan penulisan kata secara benar. Kombinasi keduanya menjadi fondasi penting bagi siapa saja yang ingin memahami, menulis, dan menggunakan Bahasa Cirebon dengan tepat.

Bagian ini biasanya mencakup:

Penulisan kata yang sesuai kaidah
Pengucapan yang benar
Variasi kata dalam penggunaan sehari-hari
Penyesuaian dengan konteks budaya lokal
Pentingnya Standarisasi Bahasa

Tanpa adanya standar ejaan yang jelas, sebuah bahasa daerah berisiko mengalami pergeseran makna hingga kehilangan bentuk aslinya. Oleh karena itu, bab kecap/ejaan dalam kamus menjadi rujukan penting bagi pelajar, peneliti, hingga masyarakat umum.

Standarisasi ini juga memudahkan integrasi Bahasa Cirebon ke dalam dunia pendidikan dan media digital, sehingga lebih mudah dipelajari oleh generasi muda.

Tantangan di Era Digital


Di tengah pesatnya perkembangan teknologi, penggunaan bahasa daerah sering kali tergerus oleh dominasi bahasa nasional dan global. Namun, kehadiran kamus yang sistematis—terutama pada bagian bab kecap/ejaan—menjadi solusi untuk menjaga relevansi Bahasa Cirebon.

Digitalisasi kamus dan materi pembelajaran juga membuka peluang lebih luas untuk akses global.

Dampak bagi Pelestarian Budaya

Bahasa adalah identitas. Dengan memperkuat bab kecap/ejaan, masyarakat tidak hanya belajar menulis dengan benar, tetapi juga menjaga nilai budaya yang terkandung dalam setiap kata.

Langkah ini menjadi bagian dari upaya besar pelestarian warisan budaya Indonesia agar tetap hidup dan berkembang di tengah perubahan zaman.


 KECAP (KATA)

1.      Kecap Kang Cendek Wedarané

BEBRAYAN/PADINAN

BEBASAN

B. INDONESIA

A

 

 

Abang

Abrit

Merah

Abong

Sabab

Karena            

Abong-abongané                            

Kadiran   

Andalan

Abot

Anteb

Berat

Abu                                  

Mlepuh

Bengkak

Acung

Ngacung

Mengangkat tangan satu

Adeg/Ngadeg

Jumeneng

Berdiri

Adem / atis

Adem / atis

Dingin

Adepan

Teng Ngajeng

Didepan

Adoh

Tebih

Jauh

Adu kawruh/lumba kawruh

Adu kawruh/lumba kawruh

Perlombaan

Adus

Siram

Mandi

Agé  /Gagé/Gagiyan

Ènggal

Cepat

Ai wis                                                             

Dadi/dados

Jadi

Aja maning-maning                        

Sampun malih-malih

Jangan lagi-lagi

Aja/Bloli/Bli oli

Mboten kènging

Jangan/tidak boleh

Ajamaning

Ajanbara

Jangankan

Ajar/Wuruk

Ngewulang

Mengajar

Akas/atos     

Akas /atos 

Keras

Akèh/pirang-pirang/kakèn

Katah

Banyak/kebanyakan

Ala              

Tata titi kirang saé 

Gaya/ cara jelek

Alas

Wana

Hutan

Alis                                                                    

Idep

Sipat

Alon/kalem                                      

Rumembet

Pelan/merambat

Amayungi                               

Amayungi

Mengayomi/ melindungi

Amba/lega

Wiyar

lebar / luas

Amba/jembar

Wiyar

Luas

Ambarayat          

Rahayat

Warga/ rakyat

Ambis/Ambir

Sangginé 

Biar

Ambung

Sun

Cium

Ambuwang                                

Ambucal/ ambirat

Membuang

Amis                                                    

Anyir  

Bau tak sedap

Amit

Punten/hampura

Maaf

Amoh                              

Getas  

Mudah putus

Ampuraen                     

Ampuranen

Maafkanlah

Ana

Wonten/Jumeneng

Ada

Ana apa                                      

Wonten punapa      

Ada apa

Ana ning endi

Wonten teng pundi

Ada dimana

Anda                                      

 

Tangga

Andap asor                                       

 

Lugu

Angèl/Ruwet/Kangèlan

Nelangsa

Ruwet/susah

Angger

Angger

Tetap

Anggleng    

 

Jelas

Anggoné                                                            

Anggèné

Pakaian/dipakainya

Anggur-anggur                     

 

Tanpa sebab

Angob

Angob

Menguap/mengantuk

Angot

Kumat

Kambuh

Anjal

Anjal

Main jauh / liar

Anta

Anta

Tawar

Anyang/Nawar

Nawis/tawis

Tawar/menawar

Anyar

Enggal

Baru

Anyul

Nyiul

Bersiul

Apa maning

Punapa malih

Apalagi

Apa/Apa Maning

Punapa/Punapa malih

Apa/Apa lagi

Apik

Becik

Baik/rapi

Aran

Asma/Wasta/nami

Nama

Arang          

 

Jarang

Arang-arang                                

Meh boten/mboten  

Hampir tidak

Arep

Ajeng/badé

Mau kemana/jalan

Arep mendi         

Ajeng/badé pundi

Mau kemana

Aru-aru                                      

Nyukani uning

Memberitahu/ mengingatkan

Aruwan                                       

 

Usilan

Ari

Upami

Kalau

Asor                                                                           

Andap

Dibawah

Asrep

Asrep

Tidak terasa asin/manis

Ater                        

Nganter

Antar

Ati

Atma/manah

Hati

Atis nggeges                           

 

Dingin sekali

Angin   

Latri

Angin

Atob          

 

Sendawa

Atur-atur

Ulem-ulem/uleman

Undangan

Awak

Raga

Badan

Awakmu/sira/kara/ salira     

Sampèyan/jenengan/ panjenengan

Kamu/engakau/anda

Awan

Mèga

Siang/awan/mega

Awé beli ?                                              

Angsal mboten/boten ?

Boleh tidak ?

Awing-awung            

Singid 

Sunyi tak berpenghuni/sunyi sepi

Awit                                                             

Mimiti   

Awal/mulai

Ayam

Sawung

Ayam

Ayuh maning                       

Mangga mlebet  

Silahkan masuk

B

 

 

Babar

 

Lahir

Babut      

 

Permadani

Bacaan

Wacan

Bacaan

Badèk                 

 

Tebak

Badèkan             

Cangkriman

Tebakan/bermain tebak-tebakan.

Baé

Mawon/najar

Saja

Bagèn

Sangginé

Biarpun/biar

Bagèn sora                                                          

Sangginé mawon 

Biar saja

Bagèn/bagènan

Sangginé / kresané/ kersané /sangginipun /senajana.

Biar/biarpun

Bagjanira                          

 

Kebahagiaanmu

Bagus

Saé

Bagus/baik

Baka    

Upami / yèn

Kalau

Baka/Bokat/Ari/Lamun

Upami/bilih

Kalau

Bakal / arep                  

Ajeng

Akan

Bakyak

Gamparan

Trompah

Balang               

Along /alung  

Lempar

Balé

Ambèn

Balai

Balik

Wangsul

Pulang

Balikan

Wangsulan

Kembalian (rujuk jodoh)

Bandul

Bandul

Pemberat

Banggèn                            

 

Bangga

Bangir

Mancung

Mancung

Bangkar                                 

Kapiran  

Terlantar

Banyak             

Soang

Angsa

Banyu

Toya/tirta

Air

Bapa                                                               

Mama                

Ayah    

Barang wis

Sesampuné

Sesudahnya

Barèd

Lècèt

Luka

Bareng

Sareng/sesarengan

Bersama/dengan

Bari/Karo/lagan

Sareng/lan

Dengan/dan

Bata

Banon

Bata

Bati/Untung/Luwih

Langkung

Laba/untung

Batuk/Endas

Mastaka/sirah

Kepala/pikiran

Batur    

Rencang

Teman

Bawaké/gagang     

 

Pegangan

Bebanggèn                        

 

Kebanggaan

Bebèrès                                    

Bebenah             

Merapihkan/membereskan

Bebersih/Ngumbah/ mbersèni.

Samu suci

Menyucikan diri

Bèda

Bènten

Beda

Bedu

Sami

Sama

Begèr   

Bèrag

Masa puber

Bekas/wariyan

Tilas

Bekas/sisa

Beli/bli/ora/blawé

Mboten/mboten angsal

Tidak/tidak boleh

Belok

 

Kotor

Bener/pancèn

Leres/èstu

Benar

Bengep                            

Abuh

Bengkak pada raut wajah/muka

Bengi/mbengi

Dalu

Malam

Bengiyèn             

Sengiyèn/ rumiyin

Dahulu/dulu

Bèngkèng     

 

Rewel

Bening                                                

 

Jernih

Biting                                    

Sada  

Lidi

Bèrag     

Sumringah

Senang

Beras

Uwos

Beras

Bersèni                 

 

Bersihkan

Beta lapa           

Kiyat tirakat

Tahan lapar

Bicak      

 

Becek

Biji                        

 

Nilai

Bisa

Saged

Bisa/dapat

Blagbag

Blagbag

Papan tulis

Blajar

Sinau

Belajar

Blaratan

Betataran

Tumpah

Blawé/ bli awé                                                

Boten angsal      

Tidak boleh

Blekok  

 

Bangau            

Blènak

Mboten èca

Tidak enak

Blèsak  / bli èsak                                  

Boten/mboten saé

Tidak baik/bagus

Blèsak

Kirang saé

Jelek /tidak baik/tidak bagus       

Bli / beli

Mboten

Tidak

Bli karuwan           

Boten kantenan

Semrawut

Bli kepalang

Mboten tanggung

Tidak tanggung/berlebihan

Bli mendi-mendi/bli mana-mana.

Boten pundi-pundi/ mrika-mrika.

Tidak kemana-mana

Bli pantes

Mboten saé

Tidak pantas/tidak baik

Bli setuju                             

Boten panuju     

Tidak setuju

Bli/ora kejagan 

Mboten kejagan 

Bukan main

Broko / nggragas       

 

Rakus /tamak

Bloli/ bli oli                                          

Boten angsal           

Tidak boleh/tidak dapat

Blotong                        

 

Sejenis dangdang

Bribin

Brisik  

Berisik/gaduh

Bocah/anak/nang

Laré/pecil

Anak/anak laki-laki

Bodol

Butut/resak

Rusak

Boyok

Boyok

Pinggang belakang

Bokat/bokan       

Bilih/menawi/mawi    

Barangkali

Bokong                               

Bokong

Pantat

Bongko                  

 

Lontong

Bontèng

Bonteng

Timun

Bosen                                  

Sumpeg

Bosan/jenuh

Bosok

Bosok

Busuk

Buang         

Mbucal     

Buang

Bujel                                                    

Wudel           

Pusar

Buka

Bedar

Buka

Bungah                                       

Senang                

Gembira/senang

Buntalan

Bandringan

Pelontar

Buri

Wingking/pengker

Belakang

Mburié

Wingkingé

Belakangnya

Butak/gundul

Plontos

Botak/gundul

Butek

Butek

Keruh

C

 

 

Cacahé                                 

Katahé

Jumlahnya

Campleng

Leres/saé

Becus/pantas

Cangcut                                     

Swempak   

Celana dalam (laki-laki)

Cangkem

Tutuk

Mulut

Cangking/gawa

Bekta

Bawa

Catu

Dipendetaken

Jatah

Catur gunem

 

Berdialog

Ceg tampanana                   

Niki ditampi    

Ini terimalah

Cegukan    

Gedé ambek

Orang yang mudah marah

Cekak                  

 

Singkat

Cemlatèkan                        

 

Suka memotong/mengikuti pembicaraan orang.

Cempor           

Ceplik      

Lampu penerangan tradisional dari bahan bakar minyak.

Cèngèng

Cungi

Mudah menangis

Cerbon/carbon/crebon

Cerbon/carbon/crebon

Cerbon/carbon/cirebon

Ceta

Ceta wela-wela

Jelas ucapannya/fasih (bicara)

Cètèk

Cètèk

Dangkal

Ceting/oblok

Bakul

Keranjang/tempat yang terbuat dari bambu.

Ciduk/cibuk

Cibuk

Gayung

Cilik

Alit

Kecil

Cindé                             

 

Sejenis kain batik halus

Cindek

Cendek

Pendek

Ciri

Pratanda

Sebagai tanda

Clingak-clinguk                     

 

Tengok kanan kiri

Cocog

Ngepas

Benar/pas

Cocot

Cangkem/tutuk

Mulut              

Contoh

Tulada/kayadèné

Contoh

Cuan/cuwan

Atos-atos

Awas/waspada

Cukup

Cekap

Cukup

Cuma

Cumi

hanya/sekedar

Cungur

Irung/pangambung

Hidung

Cupat/cupet        

 

pendek/dangkal berfikirnya

Cuwa                                                   

Nyesel/getun                    

Menyesal/kecewa

Cuwan kelalèn         

Poma                        

Awas lupa/yang harus diingat

D

 

 

Dadi mangsa wurunga 

Mesti dados

Pasti jadi

Dadi/toli/noli

Dados

Jadi

Dagang

Sadèyan

Jualan

Dalan

Dermaga/gili

Jalan

Dangdan

Nyandang 

Berpakaian  

Damar

Ceplik/lampu

Lampu/dian

Dapur

Pawon

Dapur

Dawa                                         

 

Panjang

Dawaé

 

Panjangnya

Dedalané                         

Pituduh     

Petunjuk

Dedelengen                                

Tetingalen  

Terbayang-bayang

Dedingklangan              

 

Tertatih-tatih

Dedonga                                   

Munajat                 

Berdo’a

Deg-degan

 

Berdebar

Delamakan                        

 

Telapak

Delamakan sikil                   

Delamakan suku

Telapak kaki

Delamakan tangan           

Delamakan lengen

Telapak tangan

Deleng/ndeleng/ mandeng

Ningal/mandeng/tingal

Lihat/memandang

Delengen/ndeleng            

Tingali/ningali            

Lihatlah/melihat    

Demen

Tresna

Cinta

Demen        

Èman     

Cinta/saying

Dèné    

 

Halnya

Dengkul                         

 

Lutut kaki

Dening                           

Dening

Oleh

Deres

Deres

Gencar

Dèwèk

Piyambek

Sendiri

Dèwèké

Kiyambeké/piyambeké

Dirinya/sendiri

Di

Dèn

Di

Dialem/ditimplang

Dikudang

Diayun/dimanja/dipuji

Dianter                           

 

Diantar

Diarani                    

Diwastani 

Dinamakan

Dibasakaken                               

 

Diperibahasakan

Dibeluk/digero/ diundang

Ditimbali

Diundang

Dibuang                            

Dibucali   

Dibuang

Diceriosaken

Diceriosaken

Diceritakan

Didadèkaken           

Didadosaken/dijantenaken.

Dijadikan

Didedes         

Didesek

Didesak

Dideleng-deleng    

Ditingal-tingal

Dilihat sambil diingat/diteliti

Didenggemi                       

 

Dipukul dengan genggaman tangan

Didol

Disadé

Dijual

Dièdeké/diinjeké

Dièdeké

Diinjaknya

Digawa/nggawa/gawa

Dibekta/mbekta/bekta

Dibawa/membawa/bawa

Digawé

Didamel

Dibuat

Diidek-idek/dièdek-èdek.

Diinjek-injek      

Diinjak-injak

 

Diiling

 

Diiling

 

Dipindahkan (air) sedikit-sedikit

Dijaluké                                     

Disuwuné    

Dimintanya

Dijorenang/delengenang baé

Ditingali mawon

Dibiarkan saja

Dikancing                          

 

Dikunci (pintu/jendela)

Diklabang rambuté      

Dikepang mastakaé

Dikepang rambutnya

Dikongkon/ngongkon

Dikèngkèn/ngèngkèn

Disuruh/nyuruh

Dilakoni

Dilampahi

Dilakukan/dijalankan

Dilalaé        

Kaligané

Kebetulan

Dileg /ngloklok

didahar

dimakan/ditelan

Dina

Dinten

Hari

Dinggo       

Dinggé

Dipakai.           

Dingklik

Bancik

Bangku kecil

Diomongenang

Diceriosaken

Diceritakan

Dipai

Disukani

Diberi/dikasih

Diparekaken                     

Dicaketaken/dipedeka-ken

Didekatkan

Dipernakaken             

 

Ditempatkan

Diluru patiné

Dipilari sirnané

Diinginkan kematiannya

Dirubung              

Dikrebengi   

Dikelilingi (penutup)

Disawang    

Ditingal

Dipandang/dilihat

Ditawani/ditawari                                                      

Diunjukaken

Ditawari      

Ditèken

Ditawis

Ditandatangani

Ditodokenang/nodokenang.

Disukani uning

Dikasihtahu/diberitahu/memberitahu.

Diwalehi         

 

Dijawab

Diwasuh

Minangsraya

Dianiaya

Diwedeni              

Diwedosi     

Ditakuti

Diwuruki

Diwulang/diuningi/disukani uning.

Dijelaskan/diajari/diajari/diberitahu.

Ditinggal

Dikantun  

Ditinggal

Doblèh/ dowèr

Mèmblé

Bibirnya tebal kebawah

Dodok/jagong                            

Linggih/lenggah      

Duduk

Dohir                       

Lahir       

Badan

Dol                                            

Sadé                          

Jual

Dol tinuku                            

Sadèyan

Jual-beli

Dolan

Ameng

Bermain

Dongé                                

Saweg /waktosé

Tepat pada saat

Dongèng

Ceriosan

Cerita

Dudu/sèjèn

Sanès/dèdé

Bukan

Duit/duwit

Yatra/artos

Uang

Duit

Yatra

Uang

Duk der             

 

Terdengar ramai sekali

Dulang

Suap/nyuap

Kasih makan

Dulek                                                   

Cowèl     

Colek (kena agak dalam)

Dulèn-dulèn                         

Nek boten/mboten diajeni.

Kalau tidak dihargai      

Dulur/sedulur

Sedèrèk

Saudara

Dumadasar                        

 

Berdasarkan

Durung

Dèrèng

Belum

Dusun/ndlogdog

Dusun

Tidak sopan

Dutané                             

 

Utusannya

Duwé/nduwe/ndeké

Gadah

Punya

Duwit                           

Yatra/redana

Uang

Duwur

Inggil/luhur

Tinggi/atas (martabat)

Duwur pisan       

Inggil pisan

Tinggi sekali

Duwuré 

Inggilé

Diatasnya

E

 

 

È / I

È, né / ipun

Nya

Èdan-èdanan         

Ugal-ugalan

Sifat jahat/gila

Èdeg 

Gedé endas

Sombong

Èling/waras/Inget

Èmut/èling/kèmutan

Insyaf/sadar

Elor/ngalor/lor

Kalèr/ngalèr

Utara/keutara

Èman/melas

Asih

Sayang

Embèn

Embèn

Lusa

Embok                                             

Mimi                               

Ibu

Embuh

Wikan

Tidak tahu/bukan/entah

Emong/bli gelem          

Boten/ mboten purun

tidak mau

Ènak

Èca

Enak

Endas

Sirah

Kepala

Endas/batuk

Sirah/mastaka

Kepala/pikiran

Endi

Pundi

Mana

Endog

Nigan

Telor

Enek            

 

Mual  

Enggih/nun

Dalem

Iya

Ènggok

Nglangi

Berenang

Enggon/manggon

Panggonan/mindel

Menetap/tempatnya

Engko

Mengkin

Nanti

Èntèng

Èntèng

Ringan

Entèni                  

Tungguen/tonggoni 

Tungguin

Entok/ entèng/entong

Telas     

Habis

Èsak beli?                                         

Saé boten/mboten?

Baik/bagus tidak?

Èsakan                                                 

Kemayu

Kebagusan

Esor/Ngesor/Mudun

Andap/ngandap/tengandap.

Bawah/dibawah/kebawah

Èsuk

Ènjing

pagi

Èsuk rapet umun-umun                

Ènjing pisan               

Pagi sekali

Èsuk saput                          

Ènjing saput          

Pagi buta/sekali

Èsuké                                         

Mbènjang                        

Esok harinya

F

 

 

Fitrin

Fitrin

Lemari kaca hias

G

 

 

Gabah/Pari

Pantun

Padi

Gagé/agé/gagiyan/gelis

Ènggal

Cepat

Gaman           

 

Senjata

Gancang           

Rikat                    

Cepat

Gandang     

 

Gagah/cakap

Gandok/peturon

Panèndran

Kamar tidur/tempat tidur

Gandul

Ngglayut

Bergantung/bergelantung

Ganti

Gentos

Ganti

Gantiyan/gentènan   

Gentosan    

Bergantian

Garing

 

Kering

Ganjen

Kenes  

Genit

Gawa  

Boyong/ bakta/bekta

Bawa/ membawa

Gawé

Damel

Kerja/bikin

Gawé/kerja

Damel

Kerja

Gawèan

Damelané

Buatan

Gawèya           

Damela     

Buatlah/ kerjalah

Gawir

Gawir

Tepi kali/bukit

Geblek       

Soak

Edan/gila (sifat/tingkah laku)

Geburan      

Ngelangi           

Berenang

Gebyog   

Gebyog  

Sekat ruangan dari kayu jati

Gedang

Pisang

Pisang

Gedé

Ageng

Besar

Gèdèg-gèdèg

Gèdèg-gèdèg

Geleng-geleng

Gedong sigrong   

Gedong magrong-magrong

Gedung mewah

Gègèr

Ibur

Ribut

Gelem   

Purun   

Mau

Gelenggem     

 

Bunyi tertelan (air)

Gelinggang           

 

Galang

Gemuk      

Lisah mesin

Oli

Gemuyu/nggeguyu

Gemujeng/gumujeng

Tertawa/mentertawakan

Gena

Linggih

Tempat

Genaé

Linggihé  

Tempatnya/rumahnya

Genah

Genah

Jelas

Gendèng

Gendèng

Genteng

Geni       

Brama       

Api

Gerobag/gerobak

Dongdangan  

Gerobak dagang

Gerah  

Sumub

Panas karena udara/hawa

Gering/lara

Gerah

Sakit

Geseng

Cemeng

Gosong

Getak

Getak

Gerabah/tembikar

Gètèk  

Keri

Geli

Getih

Rah

Darah

Gantiyan ngomong

Gumentos ngobrol

Berbincang /bercakap

Gigir

 

Punggung

Ginau     

Sinau    

Belajar

Ginauan             

Sinauan

Dibiasakan/kebiasaan

Giras/gancang/gagiyan

Gelis/kebat/banter/ge-sit/ gesik.

Cepat

Glèlèngan     

Leleson  

Tidur-tiduran

Glendeng/ngglendeng

Ngresula

Gerutu/menggerutu

Godeg     

Gèlèng-gèlèng               

Geleng kepala

Godog/digodog

Godog/digodog

Rebus/direbus

Godong

Ron

Daun

Golati   

Pilari/ilarana

Dicari/mencari/dicarikan

Grojosan   

Gremojos        

Bercucuran

Gula

Gendis

Gula

Gulu                                          

Gulu

Leher

Got

Solokan

Solokan

Gumun  

 


Gunem 

Catur 

Bercerita

Gutuk    

Nggutuk  

Lempar

Guyon                  

Banyolan              

Bergurau

H

 

 

Hawek

Kemakmak

Rakus/serakah/tamak

His

Nggusah

Menghardik/menghalau

Hurup

Kecap

Kata/huruf

I

 

 

Idep 

Anteng  

Diam (kelakuan)

Idep/alis

Sipat/alis

Sipat/alis

Ijo

Ijem

Hijau

Ilang 

Sirna/ical

Hilang

Ilang tanpa krana

Sirna tanpa krana

Hilang tanpa bekas

Ilaté

 

Lidahnya

Ileb

Ngileb

Menutup pintu

Ilok / lok 

Sok 

Sering

Ingkang

 

Yang

Inum

Unjuk

Minum

Ira/sira/kara/pekara

Sampèyan/panjenengan/ pangandika/andika

Kamu

Ireng

Cemeng

Hitam

Isin

Aib/wirang

Malu

Isun/rèang/dèwèk

Ingsun/kula/abdi

Saya

Itungan

Wilangan/ètangan

Hitungan/bilangan

Iya

Enggih

Baik/iya

J

 

 

Jaba

Jabi/jawi

Luar

Jaburan     

Panganan      

Makanan kecil

Jalaran/lantaran   

Sabab

Sebab

Jaluk/njaluk

Nyuwun/neda

Minta

Jaluken      

Suwunen            

Mintakan/mintalah

Jangan

 

 

Sayur/kuah

 

Jangkrak

Jangkrak

Liar

Jangler          

 

Penjelasan

Jaran

Jaran

Kuda

 

Jaré

 

Pajaré/criosé/capé/san-jangé

 

Katanya

Jawa kulon         

Jawi kilèn    

Jawa barat

Jawa wètan     

Jawi wètan

Jawa timur

Jejuluk          

Gelaripun

Bergelar/disebut

Jembar/ amba

Wiyar

Lebar/luas

Jeriji

Racikan

Jari

Jero

Lebet

Dalam

Jlenggenek

Bultenana

Mendadak ada/tiba-tiba

Jogan/Latar

Pecirahan

Lantai/halaman

Jogèt/jogèd 

Nandak

Menari

Jomplangenang  

 

Ditekan agar naik/turun

Jorok

Cruwek

Jorok/kotor

Jemuran/petelesan             

Pèmèyan  

Jemuran

Jukut

Pendet

Ambil

Jukuten/ jokoten    

Pendeten  

Ambilkan

Junurung                

 

Didukung

Juwet

 

Keterlaluan/berlebihan           

K

 

 

Kabèh/sekabèh

Sedanten/sedaya

Semua

Kaca    

 

Halaman (buku)

Kacèk/bèda/let

Bènten

Selisih/beda/jarak

Kader  

Nyongan                  

Toh

Kadiran/andelan

Cageran

Andalan

Kadosdèné  

Kadosdènten 

Seperti halnya

Kadya      

Kados                   

Seperti

Kaèndahan         

Kesaèan

Keindahan

Kahanan              

Kawontenan   

Keadaan

Kakisas     

Kakisar    

Terusir

Kala semana/ waktu kuen.

Kala semanten/ rikala/wanci niku.

Dikala itu

Kalah 

Kawon 

Kalah

Kaligané/kaberan/     kabeneran

Keleresan

Kebetulan

Kalis 

Mboten kenging

Tidak kena/terkena

Kamer  

Gandok

Kamar

Kana/mana

Mrika

Kesana/sana

Kancingi         

 

Dipasang kancingnya (baju/celana)

Kang 

Ingkang  

Yang

Kang /kakang  

Raka  

Kakak

Kang apa           

Kados punapa/napa 

Seperti apa

Kang dienggoni/ ditonggoni.

Kang dienggeni  

Yang ditempati/ditinggali

Kang endi

Kang pundi

Yang mana

Kang nyiptakaken     

Angripta 

Yang menciptakan

Kangèlan   

 

Susah/kesulitan

Kangené  

 

Rindunya

Kanggo sapa   

Kanggé sinten   

Untuk/buat siapa

Kantong                       

Pèsak  

Saku/kantong

Kapiran

 

Terlantar

Kaprem

Lalawora

Diabaikan

Karep

Ajeng

Kemauan         

Karo              

Klawan/kaliyan/sareng 

Dengan  

Karo/bareng

Sareng

Dengan/bersama

Karo sapa   

Kalih/sareng sinten  

Dengan/bersama siapa

Karo soma    

Sareng istri/jaler

Dengan pasangan hidup (suami/istri).

Kasebut   

Kasebat

Disebut

Kasoran             

Kawon

Kalah

Katès

Katès

Pepaya

Katok/Clana

Lancingan

Celana

Katon/Keton

Ketingal

Kelihatan

Katoné      

Ketingalé   

Kelihatannya

Kawur 

Mental

Terbang terhempas/tertiup

Kaya

Kados/minangka/ kayadèné

Seperti/seperti halnya

Kayaé

Rumangsa/kadosé

Perasaan

Kaya-kaya    

Kayadèné/kadosé

Sepertinya

Kayangan    

Surga

Sorga/kahiyangan

Kayu

Kajeng

Kayu

Kayu jati  

Kajeng jatos 

Kayu jati

Keadaan

Kahanan

Keadaan

Kebek    

 

Penuh

Kebèngbat/kepèncut

Katresnan

Terpengaruh/terpikat

Keblangsat

 

Tidak terawat

Kebo   

Mahèsa/maisa

Kebo

Kebuka

Kawedar

Terbuka

Kecapé

Pangocap

Yang dikatakan

Kecumpon

 

Ketungguan

Kedadian

Kedadosan

Kejadian

Kedinginan

Ndikiti

Kedahuluan

Kèder

Kèder

Bingung

Keding/kedik

Uga

Juga

 

Keduk      

Ngeduk

Gali

Keduli-duli              

Nek boten/mboten diperduli.

Kalau tidak diperdulikan

Keduman

Kebagian

Mendapat

Kegawa/kegembang

Kebektos/kebekta

Terbawa

Kegedur/kegedor     

Kebentus 

Terbentur

Kegèrèd /kesèrèd

Kebekta

Terbawa/tertarik

Kejelindih        

 

Terkalahkan

Kekatonen  

Ketingal mawon 

Terbayang

Kelakon        

 

Terlaksana

Kelalèn

Kelèpiyan

Kelupaan/lupa

Kelalèné     

Kelèpiyané

Melupakannya

Kelambi

Rasukan/anggean

Baju

Kelambu

Kelambu

Tirai

Kelantar

Lalawora

Terlantar/tidak terurus

Kelapa

Kerambil

Kelapa

Kelar

Tutug

Selesai

Keleg

Kaleg

Ketelan/tertelan

Kelek           

 

Ketiak/ketek

Kelenger  

Semaput

Pingsan

Kelindes  

ketelindes 

Terlindas

Kèlingan/inget

Kèmutan

Teringat/tebayang/ingat

Keloroé      

Kepindoé/kaping kalih  

Kedua kalinya / yang keduanya.

Kelungsé  

Kaliren  

Terlambat (makan/masuk angin).

Kemat   

Ngemat

Menundukkan orang dengan cara mistik (biasanya dalam hal asmara).

Kembang

Sekar

Bunga

Kemerlip      

 

Gemerlapan

Kempong

Luwé

Lapar

Kemul

Kemul

Selimut

Kenang  

Kènging

Karena

Kenang apa 

Kènging punapa/sinten 

Kena apa/siapa

Kenapa/kenang

Kènging punapa

Kenapa

Kendaga    

 

Peti/kotak besar

Kendang  

 

Terbawa/hanyut

Kèné/mèné

Mriki

Kesini/sini

Kèngsèr 

 

Menyentuh tanah

Kèntir   

Kanyut 

Hanyut  

Kepalang

Tanggung

Tanggung

Kepancèn        

 

Mendapat tugas

Kepanjing

Kelebet  

Termasuk

Kepergok

Papagan

Papasan

Keperluané

Kepriyogiyané 

Keperluannya

Keplayu/keplayon

Keplajeng  

Lari terbirit-birit

Kepribèn 

Kepripun  

Bagaimana

Kerasa/rasané

Keraos/ngeraosé

Terasa/terasanya

Kèré

Mboten gadah

Miskin

Ke

Keré

Tirai bambu

Kerja

Damel

Kerja

Kersahing

Kersahing

Kehendaknya

Kerungu

Mireng/kepireng

Mendengar

Kesandung

Keantuk

Terantuk

Kesawang   

Ketingal 

Terlihat

Kesèsèg     

Kepèpèt     

Terpojok/tersudut

Kesuwun        

Matur kesuwun/nuwun

Terima kasih

Ketambahan

Ketambihan 

Ditambah/bertambah

Ketangguhan           

Konangan 

Tertangkap basah/ketahuan

Ketèk 

Kunyuk  

Monyet/kera

Ketemu

Tangkil/kepanggih

Bertemu/berjumpa

Ketingal

Paningal

Penglihatan/kelihatan

Ketinggalan

Kantun

Tertinggal

Ketrima 

Ketampi

Diterima

Ketriwal

Keselèru

Tertukar/keliru

Ketul           

Bedud        

Tidak tajam (pisau/golok)

Ketula   

Kualat

Azab

Kewedien  

Kewedosan  

Ketakutan

Ki kuwu

Embah kuwu

Embah kuwu

Kidul

Kidul

Selatan

Kien

Niki

Ini

Kilap        

Kilèp    

Berkilau

Kinandung 

Maksadé

Yang terkandung

Kiprah

Kiprah

Karya/kegiatan

Kiwé

Kiwa

Kiri

Klanti  

 Kaliren

Terlambat (kelaparan )

Klaras      

 

Daun pisang kering

Klasa      

 Tiker

Tikar

Klawan bagus  

Klawan saé 

Dengan baik

Klèbèt     

 

Bendera

Klèmprakan   

Lèsèhan

Duduk beralaskan tikar tidak dikursi.

Klèwang

 

Pedang

Kocapa          

Kecriosan

Terceritakan

Kol

Kol

Kubis

Kongkon

Nitah  

Menyuruh/memerintah

Kobong

Petoyaan

.Kamar mandi                   

Korèt/kucrit

Medit

Kikir/pelit

Kremes/remed

Kremes

Remas (ada juga jenis makanan ringan/nyamikan).

Kreteg

Kreteg/Jembatan

Jembatan

Krungu                            

Kepireng       

Terdengar

Kualat

Ketulah

Ajab/karma

Kuburan/pejaratan 

Pesarèan/pasarèyan

Makam

Kudu

Kedah/mesti

Harus

Kuen

Niku

Itu

Kuh    

 

Tuh

Kukub

Selimutan

Selimutan

Kulaé /kulali

Wayahipun  

Sayanya

Kulon

Kilen

Barat

Kumpul/ngriung

Kempal

Kumpul

Kuping

Telingan

Telinga

Kutang       

 

BRA (BH)

Kuwen/kaen

Niku

Itu

Kuyup/klucut/teles

Teles kejebes

Basah kena air/basah kuyup

L

 

 

Lading   

 

Pisau

Lagan/ bari 

Sareng/kaliyan

Dengan/bersama

Lagi

Saweg/rikala/nalika.

Sedang/ketika/waktu

Lagi apa  

Siweg/saweg punapa/ napa

Lagi/sedang apa

Lagi(Apa)/wayah(Apa)

Kesaweg(Punapa)/wan-ci (Punapa)/nalika.

Sedang/Waktu

Lairan

Babar

Lahir

Laki      

Sema           

Suami

Lakonana  

 

Lakukanlah/jalankanlah

Lakoni            

Lampahi                       

Lakukan/dijalani

Lambangé

 

Simbolnya         

Lampahé

Lumampahé

Jalannya/kelakuan/tingkah polah.

Lamun 

Upami

Umpama/andaikan

Lan 

Lan

Dan

Lanang/snang

Jaler

Laki-laki/anak Laki-laki

Landep  

Nedas   

Tajam

Langka/laka      

Mboten wonten 

Tidak ada

Langsé

Langsé

hordeng/gordiyn

Lantaran                      

Jalaran     

Sebab

Lanyah

Ceta

Lancar/fasih         

Lap

Serbèt

Kain pembersih/lap




Lara/Gering

Gerah

Sakit

Larang

Awis

Mahal

Latar

Pekarangan/pelataran

Halaman

Lawang

Kori

Pintu

Lawang pawon/buri

Kori butulan

Pintu dapur/belakang

Lawas/suwé

Lami/dangu

Lama

Lawu/iwak

Ulam

Ikan

Leba mendi 

Sebelah pundi

Sebelah mana

Lèjèg cangkemé

Dobil  

Bocor mulut

Lècèt    

Tatu    

Luka

Lelakuné 

Lelampahé 

Perjalanannya

Lelayaran            

 

Melaju/berlayar

Lemah

Siti

Tanah

Lemari

Lemantun 

Lemari/ almari

Lembèyan    

Lènggang kangkung 

Berjalan tanpa membawa apa.

Lemu 

 

Gemuk

Lèndotan/sèndèan

Nyèndé

Bersandar

Lenga 

Lisah

Minyak

Lepat/sawon  

Kelepatan/kesawonan

Salah/kesalahan

Liman 

 

Naga

Limpas buwana  

 

Menyelimuti dunia/bumi

Lindu

 

Gempa bumi

Lintang                        

 

Bintang

Lirèn

Lirèn

Istirahat

Lirpadi 

Sanèsé niku 

Selain daripada itu

Liwat           

Lintang    

Lewat

Liyan     

Sanès     

Lain

Logro/logok

Logor

Tidak sempit

Luhur              

Inggil

Tinggi (martabat)

Lumba/adu

Lelumban

Lomba

Lunga

Kèsah

Pergi

Luru/Nglalari

Milari/mlajengi/ngilari

Mencari

Luwih

Langkung

Lebih

M

 

 

Maca

Maos

Baca

Madang/mangan/ngeleg/mbadog/nyarap.

Dahar/nedi

Makan

Madani     

Moyoki       

Mengejek

Mangan/leg-leg

Dahar/dedaharan

Makan

Malampir gunung     

 

Berjalan mendekati gunung

Malang kerik       

Metèngtèng    

Tolak pinggang

Males-malesan      

Pemalesan

Sifat pemalas

Mareki/medeki

Nyaketi

Mendekati

Maling-malingané/bli kira-kira.

Mboten kinten-kinten 

Tega

Mamang/mang

Mamang/mang

Adik laki dari ibu/ayah/paman.

Mambu /ambu

Mambet   

Bau

Mampir

Linggar/sowan

Singgah

Mana

Mrika

Kesana

Mandanapa   

Kepripun

Bagaimana

Mandeg

Lèrèn/mari/mantun

Berhenti

Mangan-mangan       

Dahar sesarengan

Makan bersama (direstoran)

Mangap

Mangap

Mulut Terbuka

Mangglo/maido

Nembung

Menyalahkan

Manggon/menengé    

Jumenengé/mindelé/ manggené.

Tinggalnya

Mangkat

Pangkat

Berangkat

Mangrupa          

Mangrupi        

Berupa/merupakan

Mangsa bobad

Mboten bobad

Tidak mungkin bohong

Mangsuli   

Nembali   

Menjawab

Maning

Malih

Lagi

Maning/sapa maning

Malih/ sinten malih

Lagi/siapa lagi

Manjing/mlebu

Mlebet

Masuk

Manten 

Kelar 

Selesai

Manuk

Paksi

Burung

Maras         

Maras

Ragu/khawatir/was-was

Marani

Ndugi’i

Mendatangi

Mareki/medeki

Nyaketi

Mendekati

Mari/Mandeg

Lirèn

Berhenti

Martabat      

 

Nama baik/martabat

Marwata 

Marwata

Gunung

Masa?

Nggih ?

Iya ?

Masih            

Taksih/maksih

Masih

Mata

Mripat/nètra

Mata

Matek / mumpung

Matek/mumpung.

Kebetulan/ bikin/jadi.

Matèni

Merlayakaken/mejah-aken.

Membunuh

Mati/ modar/mojèd / langka umur.

Padem/tilar dunya/ pupus/sèda/pejah.

Meninggal/ wafat /gugur/Mati

Matur sèba

Matur sèba 

Datang bertamu / silaturahmi

Mau

Wau

Tadi

Mauné  

Wauné          

Tadinya

Mawujud      

Mangrupi        

Berwujud

Mbabad

Mbabad

Menebang

Mbalèni/mbaliknang      

Ngwangsulaken   

Mengulang/mengembalikan         

Mbalun

Ngawur/mblaun    

Ngawur/mblaun          

Mbantoni            

Ngrewangi 

Membantu

Mbarengi    

Nyarengi

Bersamaan

Mbaureksa

Mbaureksa

Berkuasa

Mbebèda

Ngguyoni

Mempermainkan

Medalaken

Mbedaraken

Mengeluarkan/menjelaskan

Mbèlani/ngrèwangi  

Bebèla

Membela/membantu

Mbèn

Mbènjing Mbèn

Besok Lusa

Mblaèni

Nyilakakaken

Membahayakan

Mbadeg/Ndluya/mblaun

Mbeler

Nakal

Mblubud

Mblaun

Pembohong

Mbrebes mili      

Makaca-kaca

Berlinang air mata

Medeng            

 

Menggebu

Megel-megeli   

 

Nyape-nyapei

Melulu

Mawon

Hanya

Melaku/melakué

Melampah/lampahé

Jalan/kelakuannya

Melang      

Wedos  

Khawatir

Melar

Ngembang

Berkembang/melebar/meluas.

Melas

Mesakaken

Kasihan/iba

Melas pisan    

Mesakaken pisan 

Kasihan sekali

Mèlèd      

 

Lidah menjulur

 

 

 

 

Mèlek               

Mblenger        

Nanar (terlalu banyak melihat/makan/minum/kegiatan yang berlebihan).

Mèlu/milu           

Nunut / milet /ndèrèk      

Ikut/ turut

Memangan       

Dedaharan  

Suka makan

Mencu/Manyun

Mrengut

Cemberut

Mendaé  

Lèrèn            

Istirahat/menurunnya

Mendek

Mendek

Jongkok

Mendi

Pundi

Dimana/kemana

Mending

Dangan 

Lumayan               

Mending bae 

Èling dening baé/ mawon

Untung saja

Mending/Rada

Kados

Agak

Mendinora/mendi-mendi ora.

Teng pundi-pundi

Kemana-mana

Mendung

Mendung

Berawan

Mèné

Mriki

Kesini

Meneng

Mindel/manggen/min-del

Diam/tinggal

Mènèya                    

Mrikiya       

Kemari/kesini!

Mengeti/ngelingnang   

Ngingetnang  

Memperingati/mengingatkan

Menggawé

Nyambut damel

Bekerja

Menggel/nugel

Menggel/nugel

Motong

Mengguh     

 

Menurut pendapat

Mengkènèn

Mekèten

Begini

Mengko

Mengkin

Nanti

Mengkonon/kayakonon

Kados Koten/Mekoten

Begitu/demikian

Mengkureb           

 

Telungkub/tertelungkub.

Mèrad/minggat/ ngloyong

Kèsah mboten permios

Pergi/pergi tanpa pamit/ permisi.

Mergag/wedi

Bli wani/wedos

Takut/tidak berani

Mèsem

Mèsem

Tersenyum

Mesti                           

Pesti                                  

Pasti

Meteng

Bobot

Mengandung/hamil

Metu/nongol

Medal

Keluar

Mider 

Muter-muter

Berkeliling

Minangka       

Kados

Yang menjadi (seperti)/sebagai.

Minggir

Mlipir

Menepi

Mingles      

Cekaké        

Singkat

Mirip        

Mèmper 

Hampir sama/mirip

Misah

Misah

Melerai/pisah

Miwah    

 

Dalam hal

Miyang /lunga 

Kèsah

Pergi

Mlagrang

 

Terlantar    

Mlajengi

 

Menjalani               

Mlaku

Mlampah

Berjalan/jalan

Mlayu

Mlajeng

Lari

Mlesek/ambles/penyok

Ambles

Pekok

Moga-moga     

Mugiya         

Semoga/mudah-mudahan

Momol/dijor/ditimplak

Diumpak/dialem

Dimanja/dipuji

Mondok

Nginep

Bermalam

Mono

Mriku/mrika

Kesitu

Moregan             

Guyonan      

Bergurau

Mrangkang   

Ngrondang  

Merangkak

Mratèlaken 

Mratèlakaken

Diperhatikan

Mriksa

Mriyos

Memeriksa

Mriksa/mriksani   

Mirsani/ mriyosi

Memeriksa

Mring                    

Dumateng         

Kepada

Mublak                   

 

Cerah/silau

Mulané

Milané/milanipun

Makanya/oleh karena itu.

Mumpung/kadiran

Mungpung

Selagi/dikala/kesempatan

Mumpuni 

 

Ahlinya/ menguasai bidangnya.

Mundak-mundak 

 

Kian bertambah

Mung/mungan          

Namung  

Hanya/tetapi/cuma

Munggah         

Ngumpak/minggah

Menanjak/naik

Munjuk/manèk

Nginggil

Ke atas/di atas

Murub    

 

Menyala

N

 

 

Nabu     

 

Memukul/membunyikan

Najan                 

Sangginé

Walaupun

Naker        

Nimbang 

Ngukur

Nakon/nalar/takon

Nanggled/tanggled

Bertanya/minta pendapat

Nakoni

Nanggledi/narosi

Menanyakan

Nalika

Saweg

Ketika/sedang

Nambah

Nambih

Tambah/Lagi

Nambah èdan     

Sang saya èdan      

Kian bertambah gila

Namu   

Nyèmah

Bertamu

Nandang        

Tandang

Menanggung (derita)

Nandangi

Tumandangé

Mengerjakan

Nandur

Nanem

Tanam/menanam

Ndengis

Memelas  

Mengharap diberi

Nanging

Nanging

Tetapi

Nangkring

Nangkring

Duduk dengan kaki tidak menyentuh tanah/lantai.

Nangtuaken

Nentosaken  

Menentukan

Naroh/dala 

Nunda

Taruh

Naun

 

Tahun

Nawani                 

Nawari        

Menawarkan

Ndekèné     

Gadahé  

Kepunyaan

Ndeleng

Ningal

Melihat

Ndingin/ulu

Kriyin/krihin

Dulu (Kata sambung)/awal

Ndlèngèr        

Melang

Terlena/lengah.

Ndodok/dodok

Linggih/lenggah

Duduk

Ndungkluk

Ndingkul  

Nenunduk

Nduwé

Gadah

Punya

Nduwèni      

Nggadahi                      

Mempunyai

Nekani

Dumujeng/ndugi’i

Mendatangi

Ndadèkaken

Ndadosaken

Menjadikan

Nektu 

Wanci 

Waktu

Nelangsa      

 

Menderita/sengsara

Nembang     

 

Menyanyi

Nembé

Mimiti

Awal/mulai/barusan

Nembé baé     

Nembé mawon

Baru saja

Nembèyan  

Nembé mawon 

Barusan

Nèmpèl        

Mènclok      

Melekat

Nemu

Anggih/manggih

Menemukan/bertemu

Nènggor

Nyerèmpèt

Nyerempet

Nerima/nrima

Nampi  

Menerima

Nerusaken  

Nerasaken

Meneruskan

Ngadang   

Nyegat

Hadang

Ngadeg/jlenggenek    

 

Berdiri/tiba-tiba sudah berdiri didepan.

Ngadep

Matur sèba

Datang bertamu/silaturahmi.

Ngagulaken       

Adigung               

Menyombongkan (diri)

Ngalor

Ngalèr

Ke utara

Ngamba mana 

Nglangkungi mrika

Lewat sana

Ngandegaken

Ngandegaken

Memberhentikan

Ngandon

Ngandon/nenanggih

Ikut Sementara

Nganggo/kanggo/nggo

Nganggé/kanggé

Pakai/buat/untuk

Ngangkeb     

Mengkureb

Telungkup

Nganti/teka 

Ngantos/dugi 

Hingga/sampai

Nganyang     

Nawis

Menawar

Ngarep

Ngajeng

Di depan

Ngarepaken

Pengarepan

Mengharapkan

Ngarit    

 

Menyabit

Ngarubiru

Ngarubiru

Diingatkan

Ngatang-ngatang

Meluma

Terlentang

Ngati    

Manah

Hati

Ngaturaken 

 

Menghaturkan

Ngaturi   

Nyumanggahaken  

Mempersilahkan

Ngagrak

Kapiran   

Terlantar/terbengkalai

Ngayuyuga           

 

Menjaga/mencari

Ngècé/moyoki

Madani

Mengejek/menyindir

Ngejer           

Nggedag     

Mengejar

Ngelangkung

Ngelintang

Lewat

Ngeleler

Ngeleler

Lambat

Ngeli/pèngèn/gelem

Ajeng/purun

Ingin/mau/akan

Ngelik        

 

Terlihat jauh

Ngelikik/kempong

Keruyukan/kaliren 

Suara perut lapar

Ngembang

Nyekar

Ziarah

Ngemèk/njekel

Nyaba

Memegang

Ngemis 

Jejaluk

Pengemis/meminta-minta

Ngenal

Tepang/uning

Kenal

Ngenalaken      

Nepangaken           

Mengenalkan (diri)

Ngeneknang 

Nyukaken

Memberikan

Ngenes/melasaken

Mesakaken/ternyuhing pangrasa

Sedih/kasihan/terenyuh rasa dihati

Ngengu

Ngrawat

Memelihara

Ngentèni                   

Ngentosi  

Menunggu

Ngentut             

 

Kentut (buang angin)

Ngepurenang

Ngepurenang

Melunasi

Ngerasa

Ngeraos

Merasa

Ngerasakaken   

Ngeraosakken

Merasakan  

Ngerasani/ngicipi      

Ngeraosi 

Merasakan (makanan)

Ngertèni 

Ngertosi

Mengerti/memahami

Ngerti

Ngertos

Mengerti/memahami

Ngerungu

Mireng

Mendengar

Ngerupakaken

Ngerupiaken

Merupakan

Ngesor/esor/mudun

Ngandap/andap

Bawah/turun

Ngetokenang/mbuka

Mbedaraken

Membuka/menjelaskan

Ngetoknang

Medalaken

Mengeluarkan

Ngewiyak

Ngewiyak

Menyingkap/menyibak

Nggandul          

Gayungan 

Menggantung

Ngganteni/anggentèni

Nggantosi/Anggentosi

Menggantikan

Nggawa minggat

Mbekta minggat

Menculik

Nggawa/digawa

Mbekta/dibekta

Membawa/dibawa

Nggècèli        

Nyepengi  

Memegang

Nggegem                

Ngepel

Menggenggam

Nggeget

 

Menahan sesuatu (sakit/kedinginan/cita-cita)

Nali

Nggubed

Mengikat

Ngglinding/ngglundung

Ngglinding /ngglundung

Menggelundung

Nggolati/ nggolèti/ nglalari.

Milari/gegulat

Mencari/mencari-cari

Nggrendeng

Ngeresula

Mengeluh

Nggumbel/ngglibed

Nggubel

Berbelit-belit/nempel terus

Ngguplak

Umeb

Bergolak ciri air sudah masak  

Nggutuk  

 

Melempar

Ngidul

Ngidul

Ke selatan

Ngulon/kulon

Ngilèn

Barat

Ngiring/mèlu/milu

Milet

Ikut

Ngising

Tetoya

Berak/BAB

Ngitung 

Ngètang  

Menghitung

Nglèmprak

Simpuh

Duduk di bawah

Ngliwati/liwat

Ngelangkungi

Melewati

Ngliwet

 

Masak beras/nasi

Nglumpruk  

 

Jatuh bersimpuh

Nglurug

Nglurug

Menyerang

Ngobeng/ngrèwangi

Rerèwang

Membantu kegiatan

Ngolo

Ngliri’I

Merayu

Ngomong

Pepajar

Berkata

Ngobrol

Catur gunem

Berbincang/bercakap-cakap

Ngomong/kanda/wara/ ngobrol      

Wiraos/matur/nyerios

Bilang/berkata/bicara

Ngongkon     

Ngèngkèn        

Nyuruh

Ngrangkul          

 

Merangkul/menggapai

Ngrasa/ngerasa        

Ngeraos          

Merasa

Ngrembak        

 

Berkembang

Ngrèmbèt                

 

Menjalar

Ngrongokaken    

Mirengaken   

Mendengarkan

Ngrungu

Mireng

Mendengar

Ngrupakaken    

Mangrupi/ngrupiaken

Berupa/merupakan

Nguasai

Wewengkon

kekuasaan

Ngulak

Bebakul

Belanja untuk dijual lagi

Ngumbah

Mbasuh

Mencuci

Ngumpet

Ngumpet

Sembunyi

Ngumpetenang

Ngumpetenang

Menyembunyikan

Ngumpulaken 

Ngempalaken

Mengumpulkan

Ngundang  

Nimbali

Mengundang/memanggil

Ngundat

 

Menuntut             

Ngundat-ngundat   

 

Menggugat

Ngupai

Nyukani

Memberi

Nguping

Mirengaken

Mencuri dengar/mendengarkan

Ngurubenang

Nyuled

Menyalakan

Ngurus      

Ngopèni 

Memelihara

Ngurut     

Nglelesi         

Mengurut/memijat (kaki/tangan/tubuh).

Nguyu

Pipis/seni

Kencing/BAK

Ngwuruki/ngajar

Ngwulang

Mengajar

Nimba

Ngangsu

Mengambil air dengan ember

Ning

Teng/dateng

Di/pada

Ning endi

Teng Pundi

Dimana

Ning kono

Teng riku

Disitu

Ning ngadepan

Teng ajengan

Didepan

Ninggali        

Ngintuni              

Meninggalkan

Ninggang        

Kebeneran/keleresan

Kebetulan

Nitah

Ngèngkèn 

Nyuruh

Njabur 

Dahar jajanan

Makan makanan ringan/kecil

Njaluk

Nyuwun/neda

Minta

Njaluk tulung       

Nyuwun tulung  

Minta tolong/pertolongan

Njebur  

Njeblung

Terjun

Njekel/ngeceg/cekel

Nyepeng

Megang

Njelasnang     

Ngleresaken  

Menjelaskan

Njero

Lebet

Didalam

Njrumat      

Nyrumat    

Menjahit pakaian yang sobek

Njuguli/nggantèni

Nggentosi   

Menggantikan

Njukut

Mendet/pendet

Ngambil/ambil

Nyungseb

Mengkureb

Tertelungkup/terjerembab

Nodoknang

Nyukani uning

Memberi tahu

Noli/nuli

Teras

Selanjutnya

Nongkrong

Nongkrong

Duduk dengan kaki naik ditempat duduk.

Nongton/ndeleng

Ningal

Melihat

Notol

Matuk  

Patuk/makan

Ntutlah                           

 Wikanlah

Bohonglah

Nucuk/nyucuk       

 

Mematuk

Nuduh      

Nyangka   

Sangka

Nulih/Noli

Lajeng/nonten

Selanjutnya

Nulis

Nyerat

Menulis

Numpak pit   

Niti pit  

Naik sepedah

Numpak/nunggang

Niti

Naik

Nunggoni/nonggoni

Ngentosi     

Menunggui

Nurut/lulut

Nurut/lulut/manut  

Patuh/taat

Nyadé                

Sadèyan

Menjual

Nyadong     

Nyuwun

Menengadahkan tangan

Nyambangi/sambangi

Mertamu

Berkunjung

Nyanding           

Wonten

Tersedia disamping

Nyangking /njingnjing

Mbekta

Membawa

Nyangsang/nyangkol

Nyangkut

Tersangkut/terkait

Nyaut /nyaur

Nimbali

Njawab

Nyèsèr

Nyèsèr

Menyusuri

Nyewoti      

Ngumbangi   

Memarahi

Nyiduh /idu

Ngiduh/ ciduh

Meludah

Nyili

Nyambut

Pinjam

Nylamur

Nylamur

Menyamar

Nylinguk

 

Menoleh

Nyolong/maling

Durjana

Mencuri/maling

Nyongan/ Lantaran

Bonggan

Sebab

Nyopoti       

Nguculalken   

Melepaskan

Nyorot

Gumirwang

Terpancarlah

Nyrumat             

Ngrumat    

Memelihara/merawat

Nyukupi

Nyumponi

Mencukupi

Nyukani rèstu

Nyumbadani  

Mengabulkan

Nyusoni

Nyusoni

menyusui

O

 

 

Ogoan

Aleman

Manja

Oli/kena

Angsal/kènging

Dapat

Oli beli ?/kena beli?

Angsal mboten/boten ?

Boleh tidak ?/dapat tidak?

Ongkoh   

 

Juga

Ora liyan   

Mboten sanès

Tidak lain

Ora/bli/beli/masa

Mboten

Tidak

Ori/Pring

Deling

Bambu

Oyeg/Iyog

Owah/iyog

Bergoyang-goyang/goyang

Oyod

Oyod

Akar

P

 

 

Pada

Sami

Sama

Pada jarah     

Sami jarah  

Berjiarah

Padang    

Gumebyar

Terang

Padèpokan

Padèpokan

Perguruan

Padu

Padu

Asal

Pai/dipai

Sukani/diparingi/disu-kani

Beri/diberi

Pamit

Permios

Permisi/izin

Pancèn                  

Pancèn/ leres                     

Memang

Paila

Mboten gadah  

Paceklik

Pangapura          

Pangapunten

Memohon maaf

 

 

 

Pangèran Walangsungsang

Embah Kuwu Cerbon

Pangeran Walangsungsang / Embah Kuwu Cerbon

Panggonan     

Panggènan        

Tempat tinggal

Panjenengan  

Panjenengan

Beliau

Paran 

 

Arah

Parek

Cedak/caket/pedek

Dekat

Pari/Gabah

Pantun

Padi

Pasar

Peken

Pasar

Pasir

Wedi

Pasir

Paso                          

 

Tempat menampung air sebagai tandon/keramba

Pategalan

 

Perkebunan

Pating cemluit

 

Ramai berkicau

Pating kronjong     

Sami-sami melampah

Jalan kaki bersama-sama

Patokan

Dumadasar

Berdasarkan

Patrem  

 

Keris kecil

Pawon 

 

Dapur

Pawongan  

 

Pengikut setia/punakawan

Payu/Laris

Pajeng

Laku/laris

Pecirah    

Pecirahan  

Ruang tamu/teras

Pedot/tugel/semplak

Pedot/tugel/semplak

Putus

Pedukuhan

Pedukuhan

Kampung/dusun/desa

Pegatan/Pegat

Pirakan

Pisahan/cerai

Pegel

Pegel

Capai

Pegustèn           

Pegustèn

Sebutan pengganti Raja/Sultan/Gusti/Sunan

Pekaya

Pekaya

Kekayaan

Pelem  

 

Buah mangga

Pembarep  

Pembajeng   

Anak pertama

Penganan/jaburan/ panganan

Daharan /jajanan

Makanan

Pengawat lor       

Pengawat lèr  

Diperbatasan sebelah utara

Pèngèn

Purun/kersa/ajeng

Mau/kehendak

Pèngèn weruh  

Ajeng uning/sumerep

Ingin tahu/mau trahu

Pèngèn/ngeli/karep

Pèngèn/ajeng/purun

Ingin

Pengètan         

 

Peringatan

Pengrasa 

Rumaosé

Yang dirasakan

Penjaluk  

Penyuwun   

Permintaan

Penjaluké             

Penyuwuné   

Permintaannya

Pepajar/ngomong

Criosé

Berkata

Pepakem/pakem 

Wèt  

Aturan

Pepek

Komplit

Lengkap

Pepèngènan

 

Kemauannya/kehendak

Pèr

Pèr

Dokar

Percaya

Percanten

percaya

Peré/prèi

Prèi

Libur

Perkara/prekara     

Prekawis/perkawis   

Perihal/perkara

Perlu/prelu

Priyogi

Perlu/berkepentingan

Pertemuan

Pinangkilan

Pertemuan

Pesawahan  

Pesabinan  

Persawahan

Peteng                    

 

Gelap

Peteng dedet/rubet      

Peteng pededet       

Gelap gulita

Petilasan                     

Pejaratan         

Makam/kuburan

Peturon

Panèndran

Tempat tidur

Piliané     

 

Pilihannya

Pinggir/minggir

Pinggir

Tepi

Pinten-pinten

 

Beberapa

Pinter

Pinter

Pandai

Pinter kodèk/ korèt

Ènak èpong / bulit/ medit.

Pintar sendiri/licik/pelit

Pira

Pinten

Berapa

Piraan      

Pintenan              

Berapaan

Pisan/nemen

Sanget/sepisan

Sangat/sekali

Pitakon               

Pitakènan        

Pertanyaan

Pituduh

 

Petunjuk

Pitutur       

 

Petuah

Plancan     

 

Tempat menaruh benda-benda pusaka.

Plegag-plegeg               

Linglung

Kebingungan                         

Plinplan/mènclé/ ngglambyar/ndluya/ mblubud.

Sesah sanget/mbeler

Tidak tegas/nakal

Pogpoganing/ mentoging jagat 

Laklaké jagat

Ujung dunia

Pojok    

 

Sudut

Poma         

Atos-atos         

Awas/ati-ati

Poyokané               

Moyokané                

Sindirannya

Pradongdi      

 

Permasalahan

Pragat/Kelar

Sampun

Sudah selesai/habis

Prakarsa             

 

Gagasan/rencana

Prakosa           

 

Perkasa

Pranata basa                       

Tata basa

Tatabahasa

Pranti/nganggo

Nganggé

Buat/untuk

Prau                                 

Baita         

Perahu

Prayogi                 

Priyogi aken

Diperlukan

Prèntah                          

Dawuh                           

Perintah/baik

Pribèn/priwèn/prijèn

Punapa/pripun

Bagaimana

Prigel

Pantes

Pantas

Pring

Ori/deling/krosak 

Bambu

Prung                      

 

Begitu saja

Puguh/karuwan

Leres/kantenan

Memang/benar/pasti

Pulané                                          

Mulané                   

Makanya

Ponakan

Pènakan

Keponakan  

Pundak

Bau

Bahu

Punten

Pangapunten

Maaf

Pupus/padem

Perlaya

Mati/meninggal

Putih

Petak

Putih

R

 

 

Rabi

Garwah

Istri

Rabié

Garwahé

Istrinya

Rada                                    

Sada                                    

Agak

Rada adoh 

Sada tebih

Agak jauh

Rada katon            

Samar-samar

Agak terlihat

Rada mending

Sada dangan

Agak baikan

Ragrag/tiba

Jawah

Jatuh

Rai

Pasuryan/Soca/wangun

Muka/wajah

Raja brana  

Mlambar dunya

Kekayaan

Rajeg     

Pager        

Pagar

Rakyat

Rahayat

Rakyat/masyarakat

Rambut

Mastaka/sirah

Rambut

Ramé

Sumringah

Cerah/ramai

Ramyang-ramyang      

Rada ngertos

Agak mengerti/terlihat

Rangap  

 

Hampir tanpa cela

Ranjang

Panèndran

Tempat tidur

Raup

Raup

Cuci muka

Rega

Regi

Harga

Rèkadaya

 

Berusaha

Rekasa      

Rekaos  

Kesulitan/tak berdaya

Rembugan

Urun rembug/urun rembuk/pinangkilan.

Musyawarah/pertemuan

Remuk

Remuk

Hancur

Rena     

Èca

Enak/senang

Rengat

Rengat

Retak

Rèngkèl/ ngèngkèng

Bèngkèng

Ngotot pada pendiriannya

Rèwèl

Rèwèl

Cerewet

Rigèl /tiba/règèl

Jawah/dawah

Jatuh

Rikala     

Nalika     

Ketika

Rikat/gancang

Kebat                      

Cepat

Ropoh           

 

Rapuh

Rosa

Rosa

kuat

Rumasa        

Rumaos        

Merasa

Rumbu-rumbu 

Rada dangan    

Agak sembuh/baikan

Rungu             

Pireng/mireng    

Dengar   

Runtung-runtung  

Sesarengan                       

Bersamaan/berbondong-bondong

Rupané       

Rupiné     

Sepertinya

Rusia

Sinandi

Rahasia

Ruwet

Ruwed

Semerawut

S

 

 

Saking mèntèré

Saking napaé

Karena apanya

Saben/ saban         

Unggal                       

Setiap

Saka/tihang

Saka  

Pilar

Saking sugihé

Saking sugihé

Karena kayanya

Salah

Sawon/kelepatan

Salah

Salah sawijiné

Salah setunggalé

Salah satuinya

Salah sijié

Sawijinèng

Salah satunya

Samar

Samar

Tidak terlihat jelas

Sampe sekiyen

Dugi sepriki/ngantos saniki 

Hingga/sampai sekerang

Sangu

Bekel

Bekal

Sapa

Sinten

Siapa

Sarwa           

 

Serba

Sasar-susur    

 

Berjalan sambil menanyakan

Sato iwèn     

 

Hewan peliharaan

Satoan

Satwa

Binatang

Sawah

Sabin

Sawah

Sangké

Mboten mungkin

Tidak mungkin

Sawijinèng

Salah setunggalèng

Salah satunya/pada suatu

Sawisé/sewisé iku 

Sesampuné niku        

Sesudah itu/setelah itu

Saya ceta 

Langkung jelas

Tambah/kian jelas

Sebeneré

Seleresé

Sebenarnya/sebetulnya/ sesungguhnya.

Sededeg senyet

Ngedadak 

Mendadak

Sedèlat    

Sekedap 

Sebentar

Seiya-iya

Tiwas-tiwas/wanti-wanti 

Serius

Sedulur/seduluran

Sedèrèk/bebrayan

Saudara/persaudaraan

Sedurungé

Sedèrèngé

Sebelumnya

Seduwuré   

Seinggilé  

Diatasnya

Sega

Sekul

Nasi

Segara 

 

Laut

Seguh

 

Cegukan

Seja/niat 

 

Sengaja/maksud

Sejeroné  

Selebeté    

Sedalamnya

Sekabèh rupa 

Sedaya rupa/rupi

Bermacam-macam

Sekala mrucut 

 

Seketika lepas (dari pegangan)   

Sekaliyan 

Sekantenan      

Bersamaan

Sekiyen

Seniki/saniki/sepriki

Sekarang

Sekubengé

Sekubengé

sekelilingnya

Selajengé

 

Selanjutnya

Selami

 

Selama

Seleresé

 

Sebetulnya

Selèwa-lèwa 

 

Banyak tingkah/sewenang-wenang.

Selulup        

Nyilem

Menyelam diair (kolam/sungai/laut)

Sèmah

Sèba

Tamu

Semana    

Semanten    

Kala itu/ waktu itu

Semèné

Semènten

Segini   

Sementara

Sementawis

Sementara

Semono            

Semonten        

Segitu

Semriwing      

Semliwir 

Sepoi-sepoi

Senajan

Sanggine/senaos

Walaupun/biarpun

Sendika dawuh        

 

Siap melaksanakan (tugas)

Senggak guyon  

 

Berkelakar

Sènggèt/wètèng

Gantar

Galah

Separan paran

Ngayarana

Mengembara

Sepembaliké  

Sewangsulé  

Kembali/sepulangnya

Sepepada

Sesami 

Sesama                 

Sepira

Pinten-pinten/sepinten

Beberapa/seberapa

Sepisan

Sepisan

Sekali

Sepriki

 

Sampai dengan sekarang

Sering/kerep  

Asring      

Kerap/sering

Sesalad   

 

Permasalahan

Sesandungan 

 

Tersandung-sandung

Sètan

Memedi

Setan/hantu

Setengah/separoh

Sepindah

Setengah/separo

Seteru/mungsu

Satru                    

Musuh

Seterusé

Selajengé

Selanjutnya

Setitik

Sekedik

Sedikit

Sewadya bala 

 

Seluruh bala tentara

Sewang-sewang   

Sewangan              

Sendiri-sendiri/masing-masing

Sewengi   

Sedalu    

Semalam

Sewisé   

Sesampuné   

Sesudahnya

Sèwot

Sujana/nyèwot/bendu

Memarahi/marah

Sida            

Ciyos   

Jadi

Sigar

Mlekah

Belah

Sikil /cokor

Suku  

Kaki          

Sikut                          

 

Lutut tangan

Silak  

 

Mengibas/menguak

Suled

Nyuled

Menyalakan

Sing

Saking

Dari

Sing endi    

Saking pundi

Dari mana

Sing kadohan       

Saking ketebihan

Dari kejauhan

Sing mau

Saking wau

Dari tadi

Suruh

Suruh

Sirih

Sirna

Musnah

Hilang

Sirna tanpa krana

Musnah tanpa krana

Hilang tanpa bekas

Sisan      

Sekaliyan                       

Sekalian

Slamet            

Lujeng (utk laki-laki)

Selamat

Slamet                        

Sugeng (utk perempuan)

Selamat

Soak

Èdan

Gila

Sodèr        

 

Selendang penari topeng

Sog

Mangga

Silahkan

Sok

Ngalami

Pernah

Sonder                         

Tanpa

Tidak usah

Soré

Sonten

Sore

Sorog                       

 

Laci

Sowèk            

 

Sobek

Sregep                       

Wekel                  

Rajin

Srengèngé

Surya/mentari

Matahari

Sroal/katok    

Lancingan  

Celana

Sugih

Sugih

Kaya

Suket

Suket

Rumput

Sukiki

Mbènjing

Besok

Sukiki awan

Mbènjang

Besok siang

Sukiki èsuk

Mbènjing

Besok pagi

Sumanar  

 

Bersinar

Sumayaan     

Semayaan                  

Janjian

Sumirat  

 

Membersit

Sumliwir       

 

Berhembus

Sumub/nglekeb

Sumub/nglekeb

Panas tidak ada angin

Sungil                        

Angker /singid                       

Seram

Sungkem                      

 

Menyembah

Sungkra

Sungkra

Sampah

Sungsang       

 

Terbalik

Surasané

 

Yang intinya

Suri                      

 

Sisir

Surup

 

Terbenam

Susuk

Wangkilan/wangsulan

Kembalian

Suta

Pecil

Anak

Suwé

Lami

Lama

Suwé pisan

Lami pisan

Lama sekali

Suwé/lawas      

Dangu/lami

Lama

Suwèné

Selami

Selama

Suwong-suwong   

 

Terang dan bersinar

Swara

Swanten

Suara

T

 

 

Tabok                                 

Nabok                  

Memukul

Takon

Tanggled/taken

Bertanya

Tambuh                           

 

Lengah/lalai

Tamu

Sèmah

Tamu

Tan duduga       

Mboten dinyana

Tak terduga   

Tandang

Nandang

Mengerjakan

Tanduran

Wiwitan

Pohon

Tangan

Hasta

Tangan

Tangan loro                    

Lengen kalih 

Tangan dua/kedua tangan

Tanggal

Kaping

Tanggal

Tanggalan

Penanggalan

Kalender

Tangi                                      

Gugah                                  

Bangun

Tangkil

Kepanggih

Bertemu

Tapi

Nanging

Tetapi/namun

Tapi    

Sinjang

Kain kebaya

Taun

Naun

Tahun

Tegal      

Sawah

Ladang

Tegalan   

Alun-alun

Lapangan

Tegel

Tèga

Tega

Teges                              

 Ceta

Tegas/jelas

Tek kongkon               

Tek kèngkèn  

Saya suruh

Teka

Dugi/dawuh

Datang

Tèkadé    

Ambek paramarta

Kemauannya

Tekah       

Tekah                      

Sih/kok/lho

Tekang waktuné/tiba ning mangsaé

Dugi teng wancié/dugi teng mangsaé

Tiba saatnya/sampai masanya

Teken

Teteken

Tongkat

Teken/neken

Tawis/tapak asta

Tanda tangan

Telapakan                            

Delamakan

Tapak

Telembuk

Sundel

Pelacur

Kuping

Telingan

Telinga    

Tembangané                      

 

Nyanyiannya  

Tembung

Kecap

Kata

Tembelèk/telepong

 

Kotoran binatang ayam dll

Teles

 

Basah

Temenan/beneran

Leresan

Betulan

Tempiling                   

Nempiling           

Tempeleng                                   

Tengkureb

Mengkureb

Telungkup

Tengen

Tengen

Kanan

Tenger

Tengeran

Ciri/tanda

Tengeran   

Tetenger                

Tanda

Tengeran/maesan

Gilang

Tanda-tanda

Tenggok/gulu

Manik-manik

Leher

Teritis

Èmpèr

Emper

Terus  

Lajeng/teras/nonten

Terus

Tetawa                                            

Nawis                    

Menawarkan

Teteg                          

Teger

Teguh

Tiba

Dawah

Jatuh

Timbang                                 

Tinimbang                       

Daripada

Tinambahan          

Tinambihan          

Ditambahnya

Tinggal           

Tilar                               

Tinggal/sisa

Tinggalané

Kantunané

Peninggalan

Tinggelèntèr          

Pating klèlèr

Bergeletakan

Tingkah

Ulah/polah

Kelakuan/tingkah

Tinimbang           

 

Daripada

Titah /ngongkon                    

Tunitah/ngèngkèn      

Merintah

Titèn                 

 

Perhatian/teliti

Titènana     

 

Perhatikan

Tlatah                     

Pedukuhan  

Telatah/tempat pemukiman

Tlawungan    

 

Lukisan/ukiran

Topèng                                              

Kedok     

Cadar/topeng

Totok                                   

Notok                  

Tutuk/nutuk (kepala)

Trèngkal                             

Trewèngkal/kedèpé   

Pecahan kecil genting

Trenyuhing ati               

Trenyuhing manah 

Tersentuh hati

Tuwa

Sepuh

Tua

Tugel /tegor/ puntes/ potès

Pegot/tebang

Putus/potong/tebang

Tukaran                         

Tukar padu   

Bertengkar

Tuker                                

Nuker                    

Menukar

Tukeran   

Patuker

Bertukar (barang/benda)

Tuku/jajan

Tumbas

Beli/membeli makanan kecil

Tulisané

Seratané

Tulisannya

Tulung   

Sambat 

Tolong

Tulungana      

Pitulungana

Tolonglah

Tuman

Mboten Kènging

Tidak boleh kebiasaan jelek

Tumeka             

Dumugi              

Pada datang   

Tumerap isun kabeh 

Tumerapkula sedaya/sedanten  

Termasuk kita semua

Tumindaké            

Laku lampahé

Perilakunya

Tumplek

Jawah

Tumpah

Tumurun      

Temurun                      

Menurun

Tunda/naroh

Ninggal/nunda

Meninggalkan/menangguhkan

Turu

Saré/tilem/kilem

Tidur

Turu / molor

Saré/tilem

Tidur

Turuan

Leleson

Tiduran

Tutupana                         

Aling-alingana              

Menutupi

Tuwil                                  

Towèl

Colek/luka (kena permukaannya saja)

U

 

 

Ucap

Tutur

Kata

Udan

Jawah

Hujan

Uga

Uga/nggih

Juga

Ujug-ujug

Dumadakan

Tiba-tiba / seketika

Ula

Sawer

Ular

Ulada

Kayadèné

Seperti/contoh

Ulak-ulak bakulan                

Dol tinuku/sadean

Membeli untuk dijual

Ulungaken/balangnang/nèknang.

Sukakaken

Lemparkan/berikan

Umah

Griya

Rumah

Umpet                          

Ngumpet                            

Sembunyi

Umur

Yuswa

Usia

Undang

Timbali

Panggil

Unggal                                                      

Saban      

Setiap

Unggal bengi   

Unggal dalu

Setiap malam

Urip

Gesang

Hidup

Urun rembug/urun rembuk.

Pinangkilan

Musyawarah

Uwo

Uwo

Buah

Uwar-uwar     

Wewara         

Memberitahu

Uyah

Sarem

Garam

Uyup

Sruput

Disedot

W

 

 

Wa/Uwa

Wa/Uwa

Kakak (laki/perempuan) dari ayah/ibu

Wacaan

Waosan

Bacaan

Wadah/dongdang

Dongdangan

Tempat barang

Wadon

Wanoja/istri

Perempuan

Waktu / nektu

Wanci 

Waktu

Waktu semana                  

Waktos semonten

Dikala itu/ wktu itu

Walèh                                

Nyaur                 

Menjawab

Walu

Walu

Labu

Wana wasa/alas rungked                    

Alas singid/wana wasa

Hutan lebat

Wangkid/pesen/weling           

Wangsit     

Pesan

Walang

Walang

Belalang

Wadah/dongdang

Dongdangan  

Tempat barang

Wani                                      

Wantun              

Berani

Wareg

Wareg 

Kenyang

Watang/sènggèt

Wètèng

Galah

Waras                       

Lujeng/pangèstu     

Sehat

Wates

Pengawat

Perbatasan

Watu                     

Sèla          

Batu

Wawaran                                           

 

Pengumuman

Wayah

Waktos/ wanci/ rikala

Waktu/ kala

Wayah bengi           

Wanci/waktos/rikala dalu

Waktu malam

Wedaran                        

 

Uraian

Wedi

Wedos

Takut

Wedus               

Minda    

Kambing

Wekasan                                        

Pungkasan/pamungkas

Terahir

Wekel

Wekel

Rajin

Welingi     

 

Rumput gajah

Wengi                                     

Dalu                       

Malam

Werna-werna          

Rupi-rupi

Macam-macam

Weruh

Uning

Tahu/Mengetahui

Wesi                                        

 

Besi

Wètan

Ngètan

Ke timur

Weteng      

Pedaharan   

Perut

Wetengé

Pedaharané

Perutnya

Wingi                                 

 

Kemarin

Wis/uwis

Sampun

Sudah

Wis lawas/suwé

Sampun lami    

Sudah lama

Wisa                                               

 

Racun/bisa

Wisan/pragat/bubar/ wis/uwis

Babar/pungkasan/sam-pun

Selesai/tamat/bubar/sudah

Wit-wit kekayon      

 

Pohon-pohon kayu

Wondané                                              

Wondanten      

Adapun/sedangkan

Wates

Pengawat

Perbatasan

Wong tuwa                                   

Tiyang sepuh/sepah  

Orang tua

Wong/manusa

Tiyang/jalmi

Orang/manusia

Wulan/penanggalan

Sasih

Bulan/kalender

Wuruki/diajari

Sukani uning

Diberitahu

Wulan

Candra/komariah

Bulan

Wurung                      

Mboten cios     

Batal/tidak jadi

Ya sog                      

Ya los       

Ya boleh

Yaiku / yaniku                        

Nggih niku      

Yaitu

Yasaé  

Yasanipun  

Jasanya

Wijil

Wijil

Biji

 



Kesimpulan

Pembahasan bab kecap/ejaan dalam kamus Bahasa Cirebon menegaskan pentingnya standar penulisan dalam menjaga keberlangsungan bahasa daerah. Dengan dukungan berbagai pihak, Bahasa Cirebon diharapkan tetap eksis dan mampu beradaptasi di era modern.

Posting Komentar untuk "Kamus Bahasa Cirebon: “Bab Kecap/Ejaan kata” Jadi Kunci Standarisasi Penulisan dan Pelestarian Bahasa Daerah"

Admin
Selamat datang di Arsyafin Production, silahkan kirimkan detail kebutuhan Anda?